PENDIDIKAN MODERASI BERAGAMA DI SMA NEGERI 5 DEPOK PERSPEKTIF SOSIAL-KONSTRUKTIVISME
DOI:
https://doi.org/10.23969/jp.v10i04.38355Keywords:
Education, Religious Moderation, SMA Negeri 5 Depok, Constructivism.Abstract
This study aims to explain the implementation of religious moderation education at SMA Negeri 5 Depok through the lens of socio-constructivism. It focuses on school policies related to religious moderation and the strategies employed by religious education teachers in transmitting these values to students. Using a qualitative descriptive approach based on Lev Vygotsky’s socio-constructivist theory, data were collected through interviews with the principal, vice principal for curriculum affairs, religious education teachers, and students, as well as documentation including questionnaires, the school’s official website, curriculum documents, textbooks, and relevant articles. The findings reveals that SMA Negeri 5 Depok integrates the principles of religious moderation into its vision, mission, and school activities within its diverse religious environment. Teachers apply constructive and reflective learning strategies that encourage critical thinking and connecting religious values with social contexts. The learning process incorporates discussions, presentations, and case studies on intolerance, radicalism, and interreligious conflict. Positive social interactions between teachers and students support the growth of tolerance and religious harmony. In conclusion, religious moderation at SMA Negeri 5 Depok is practiced not only in formal lessons but also across school culture, fostering inclusivity and respect for religious diversity.
Downloads
References
Amin, K. (2023). Mengapa Moderasi Beragama? https://kemenag.go. id. https://kemenag.go.id/kolom/ mengapa-moderasi-beragama-02MbN.
Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI. (2019). Moderasi Beragama. Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI.
Data Pelajaran—SMA Negeri Depok. (n.d.). Retrieved September 25, 2025, from https://sekolah depok.com/mata-pelajaran/
Data Pokok SMAN 5 Kota Depok. (n.d.). Dapodik. Retrieved September 25, 2025, from https://dapo.kemendikdasmen.go.id/sekolah/74a679f7e7e79e739db9
Ekstrakulikuler – SMA NEGERI 5 DEPOK. (n.d.). Retrieved September 25, 2025, from https://sman5depok.sch.id/ekstrakulikuler/
Faruq, U. A., & Noviani, D. (2021). Pendidikan Moderasi Beragama Sebagai Perisai Radikalisme di Lembaga Pendidikan. TAUJIH: Jurnal Pendidikan Islam, 3(1), 59–77. https://doi.org/10.53649/taujih.v3i1.91.
Gunawan, H. (2023). Pendidikan Moderasi Beragama. Alfabeta.
Habibie, M. L. H., Kautsar, M. S. A., Wachidah, N. R., & Sugeng, A. (2021). Moderasi Beragama dalam Pendidikan Islam di Indonesia. Moderatio: Jurnal Moderasi Beragama, 1(1), 121–141.
Hotm. (2025, July 28). Guru PAK SMAN 5 Depok [Personal communication].
Marliani, L., Permana, H., & Kurniawan, F. A. (2024, June). Pengembangan Pembelajaran Boarding School Berbasis Teknologi Modern. In Prosiding Seminar Nasional KONSTELASI (Vol. 1, No. 1, pp. 50-58).
Maulana, D. (2019). Ruang Moderasi Beragama. https://www.uinjkt. ac.id. https://www.uinjkt.ac.id/id/ ruang-moderasi-beragama.
Moderasi. (n.d.). KBBI VI Daring. Retrieved September 25, 2025, from https://kbbi.kemdikbud. go.id/Cari/Index
Mustamar, M. (2024). Pendidikan Moderasi Beragama. Literasi Nusantara Abadi Grup.
Nakhma’ussolikhah, N. U., Kurniawan, F. A., Mustain, M., Nulloh, I. I., Bariroh, U., El Chaziem, E. F., ... & Cirkam, C. (2025). Peran Pendidikan Agama Islam dalam Membentuk Karakter dan Etika Siswa di Madrasah Aliyah Al-Hikmah Ciruas Serang Banten. Reflection: Islamic Education Journal, 2(3), 338-345. https://doi.org/10.61132/reflection.v2i3.1217
Kurniawan, F. A. (2025). Peran Guru Bimbingan dan Konseling dalam Meningkatkan Kesiapsiagaan Peserta Didik dalam Menghadapi Bencana. Guruku: Jurnal Pendidikan Dan Sosial Humaniora, 3(2), 139–148. https://doi.org/10.59061/guruku.v3i2.983
Nurjaya, N., Rahayu, N., & Sari, R. (2023). Deskripsi Minat Peserta Didik dalam Belajar Matematika Melalui Permainan. Al-Azkiya: Jurnal Pendidikan MI/SD, 8(1), 66–75. https://doi.org/10.32505/ azkiya.v8i1.6511.
Rahman, A. (2024, June 19). Penguatan Moderasi Beragama Di Lembaga Pendidikan; Suatu Keniscayaan. IAIN Curup. https://iaincurup.ac.id/2024/06/19/penguatan-moderasi-beragama-di-lembaga-pendidikan-suatu-keniscayaan/.
Sejati, D. W., & Hardi. (2023). Implementasi Moderasi Agama di Lembaga Pendidikan. AT-THARIQ: Jurnal Studi Islam Dan Budaya, 3(02), 35–47.
Sigit, K. A., & Ismail, H. (2020). Intoleransi Semasa Pandemi: Laporan Kebebasan Beragama dan Berkeyakinan 2020 (H. Hasan, Ed.). Pustaka Masyarakat Setara.
Sisdiyanto, M. S. (2024). Pentingnya Moderasi Beragama Bagi Pelajar Lintas Negara. https:// kemenag.go.id. https://keme nag.go.id/kolom/pentingnya-moderasi-beragama-bagi-pelajar-lintas-negara-g9ybE.
SMAN 5 KOTA DEPOK - Aku Pintar. (n.d.). AkuPintar. Retrieved September 25, 2025, from https://akupintar.id/sekolah/-/cari-sekolah/detail_sekolah /sman-5-kota-depok/83391029
Sugiyono. (2013). Metode Penelitian Kuntitatif, Kualitatif dan R&D. Alfabeta.
Syamsuri. (2025). Guru PAI SMA Negeri 5 Depok [Personal communication].
Visi dan Misi – SMA NEGERI 5 DEPOK. (n.d.). Retrieved September 25, 2025, from https://sman5depok.sch.id/visi-dan-misi/
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.
Wahid, A. (2024). Moderasi Beragama dalam Perspektif Pendidikan Agama Islam: Implementasi dalam Pendidikan Multikultural di Indonesia. Scholars: Jurnal Sosial Humaniora Dan Pendidikan, 2(1), 29–36. https://doi.org/10. 31959/js.v2i1.2367.
Wardah, F. (2023, May 18). Setara Institute: Jumlah Pelajar yang Intoleran Aktif Meningkat, 83% Nilai Pancasila Bisa Diganti. VOA Indonesia. https://www.voa indonesia.com/a/setara-institute-jumlah-pelajar-yang-intoleran-aktif-meningkat-56-setuju-syariat-islam/7097499.html.
Yasin, M., Ikhsan, M., Hawa, E., & Nadila, A. D. (2024). Peran Guru Sebagai Agen Perubahan di Sekolah dan Masyarakat. JURNAL ILMU PENDIDIKAN & SOSIAL (SINOVA), 2(3), 279–288. https://doi.org/10.71382/ sinova.v2i3.164.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Pendas : Jurnal Ilmiah Pendidikan Dasar

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.